Architectural Heritage of the Ottoman Period in Macedonia


Creative Commons License

Özer M.

in: Prof. Dr. İlker Alp'e Armağan Kitabı, Yavuz Güner,Erhan Vatansever,Hakan Şallı, Editor, Paradigm Press Ltd., Çanakkale, pp.239-264, 2021

  • Publication Type: Book Chapter / Chapter Other Book
  • Publication Date: 2021
  • Publisher: Paradigm Press Ltd.
  • City: Çanakkale
  • Page Numbers: pp.239-264
  • Editors: Yavuz Güner,Erhan Vatansever,Hakan Şallı, Editor

Abstract

Sık ormanlarla kaplı dağ anlamına gelen Balkan kelimesi, Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa’da kalan toprakları için kullanılmakla birlikte, Osmanlı belgelerinde bu coğrafya, Rumeli olarak adlandırılmaktadır. Osmanlılar’ın Balkanlar’la tanışması, M. 1354 yılında Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa’nın Gelibolu’ya, Çimbe Kalesi’ne çıkmasıyla başlamıştır. Ancak, bu tarihten yüzlerce yıl önce, Karadeniz’in kuzeyinden geçen Türk boyları, bu coğrafyada yer tutmuş ve varlığını korumuştur.Balkan coğrafyasının Türkleşip, İslâmlaşmasında; Edirne, Varna, Selânik, Üsküp, Saraybosna, Elbasan, Berat, Mora, Dimetoka, Şumnu, Prizren, vd. şehirlerin fethedilmesinin ciddi katkıları olmuştur. Bu fetihlerin gerçekleşmesinde de; Sırpsındığı, Çirmen, Kosova, Niğbolu, Varna ve Mohaç savaşlarının Osmanlılar lehine sonuçlanmasının büyük önemi vardır. Balkan coğrafyasının fethedilmesiyle birlikte bölgeye Anadolu’dan (Konya, Karaman, Manisa, Aydın, Maraş vd.) kitleler halinde göçler olmuş ve böylece söz konusu coğrafya hızla Türkleşip, İslamlaşmış, bu coğrafya bir vatan haline getirilmiştir.

Yugoslavya Cumhuriyeti’nin dağılmasıyla birlikte bağımsızlığına kavuşan Makedonya Cumhuriyeti, Balkan coğrafyasının merkezi bir bölgesinde yer almaktadır. Bugünkü sınırları II. Dünya Savaşı’nda oluşan Makedonya, tarih boyunca; doğu ile batıyı bağlayan ana yol üzerinde yer alması nedeniyle ticarî, askerî, siyasi, kültürel ve ekonomik bakımlardan daima önemini korumuştur. Konumu nedeniyle pek çok farklı kültüre de ev sahipliğiyapan Makedonya’yı oluşturan şehir ve kasabalar, 1380’li yıllarda Paşa Yiğit Bey tarafından Osmanlı Devleti’nin sınırlarına dahil edilmiştir. Yaklaşık olarak 550 yıl (1380 - 1913 yılları arasında) Osmanlı idaresinde kalan Makedonya’da, fethi takiben sistemli bir iskân politikası uygulanmış ve bunun sonucunda da, bölge kısa sürede Türkleşip, İslâmlaşmıştır. Buna bağlı olarak da bölgede hızlı bir imar faaliyeti başlamış; yeni şehir ve kasabalar kurulduğu gibi, mevcut şehirler de büyütülerek geliştirilmiş ve şenlendirilmiştir.

Gerçekleştirilen imar faaliyetleri kapsamında pek çok farklı işlevli yapı inşa edilmiştir. Genellikle bir külliyenin parçası olarak tasarlanıp inşa edilen bu yapılar arasında; dinî, ticarî ve sosyal nitelikli yapılar sayısal çoğunluklarıyla dikkati çekmektedir.

Bu çalışmamızda, Makedonya Cumhuriyeti sınırları içerisinde kalan şehir, kasaba ve diğer yerleşim birimlerinde, Osmanlı Dönemi’nde inşa edilen değişik işlevli yapılar; arşiv belgeleri ve saha çalışmasıyla karşılaştırmalı bir şekilde incelenerek, sayısal bilgiler verilmiştir.