Mesleklerin endüstri toplumu sonrası dönüşümü: Diploma önemini kaybediyor mu?


Creative Commons License

Sunar L. , Koytak M. E.

The 4th International Higher Education Studies Conference, Çanakkale, Türkiye, 10 - 12 Ekim 2019, ss.242-243

  • Basıldığı Şehir: Çanakkale
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayısı: ss.242-243

Özet

Blau ve Duncan’ın Amerikan Mesleki Yapısı (1968) adlı çalışmasından beri mesleki prestij, sosyo-ekonomik statü ve tabakalaşmanın temel bir göstergesi olarak kabul edilmiştir. 2014 ve 2019 yıllarında beş yıl arayla Türkiye’nin kırsal ve kentsel bölgelerinden 2500 kişiden oluşan örneklemle yaptığımız nicel bir araştırmaya dayanan bu tebliğ ISCO-08 sınıflamasına uyarlanmış 126 meslek grubundan oluşan mesleki prestij ölçeği çerçevesinde yükseköğretimde yaşanan dönüşümün mesleklere yansımasını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Prestij puanlarını nesnel sosyo-ekonomik koşullar ile ilişkilendirmek için çalışma, 1980 sonrası iş ve meslek yapısının nasıl dönüştüğünü sunarak başlamaktadır. Türkiye, son 40 yılda tarım toplumundan yetersiz sanayileşme düzeyine sahip ve hizmet odaklı bir topluma geçiş yaşamıştır. Bu geçiş düşük ücretli istihdamın artması, gelir kutuplaşması ve vasıfsız hizmet işlerinin dengesiz büyümesinin önünü açmıştır. Yükseköğretime kitlesel katılım, büyükşehir bölgelerine devam eden iç göçle birleştiğinde diplomanın aşınmasına neden olmuş, böylece hem gelir hem de prestij açısından mesleki statüde bir çözülme başlamıştır. Buna göre, anketimizin sunduğu mesleki prestij ölçeği, mevcut proleterleşme ve emek çeşitliliğinin, kol emeğine dayalı olan ve olmayan işlerin sosyal saygınlığı üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı olarak göstermektedir. Hekimden dansöze, geleneksel ve yeni ortaya çıkan mesleklerin prestij puanları arasındaki keskin zıtlıklar ve ayrımları, eğitim düzeyi, cinsiyet ve katılımcıların gelirleriyle ilişkili olarak analiz ettik. Görünen o ki yükseköğretim yaygınlaştıkça beklenen sonuçlar ortaya çıkmadığı için “iyi” beyaz yakalı işlere ve çalışma hayatına atfedilen sosyal itibar aşınmaktadır. Bu aşınmada eğitimin plansız ve geç bir biçimde genişlemesi kadar sanayi sonrası dönüşümle birlikte iş ve meslek piyasalarının değişimi de etkili olmuştur. Diplomalı işsizlik dalgası artık en itibarlı ve muhkem mesleklere dahi ulaşmaktadır.