XVI. VE XVIII. YY.’DA OSMANLI MATEMATİK EĞİTİMİNİN İZİNİ SÜRMEK:ÖMER EL-ÇELLÎ’NİN BAHÂÎ ŞERHİ


Creative Commons License

Baga E.

in: İSLAM BİLİM TARİHİ VE FELSEFESİ – Keşf-I Kadîmden Vaz’-I Cedîde, İbrahim Özcoşar,Ali Karakaş,Mustafa Öztürk,Siracettin Aslan, Editor, Divan Kitap, İstanbul, pp.273-286, 2019

  • Publication Type: Book Chapter / Chapter Research Book
  • Publication Date: 2019
  • Publisher: Divan Kitap
  • City: İstanbul
  • Page Numbers: pp.273-286
  • Editors: İbrahim Özcoşar,Ali Karakaş,Mustafa Öztürk,Siracettin Aslan, Editor

Abstract

ÖZ

Bir devletin mümkün olan en iyi biçimde idamesi ve o devlet mensuplarının ihtiyaçlarının tam tekmil karşılanması için genel anlamda matematik ilmi, özelde de matematik eğitiminin süreklilik ve gelişiminin temini elzemdir. Zira “kem âletle kemâlât olmaz” düsturu gereğince matematik ve eğitimindeki birikim ile seviye, devlet kademelerindeki iş görme şeklini doğrudan etkiler. Osmanlı klasik dönemi sonrasında söz konusu durumun, ilim ve siyaset yapma tarzında küresel ölçekte yaşanan değişimlerle çok daha belirgin hale geldiği söylenebilir. Dolayısıyla, klasik dönem sonrası Osmanlı tarihindeki gelişmeleri daha sağlıklı takip edebilmek ve anlamlandırabilmek için devletin idamesini sağlayan ilmiye, kalemiye ve seyfiye mensuplarının yetiştiği, devletin resmi eğitim-öğretim kurumları olan medreselerdeki matematik eğitiminin yaygınlığı ile seviyesini tespit etmek önemlidir. Osmanlı medreselerinde XVII. asırdan itibaren en çok tercih edilen genel matematik kitabı Bahâeddin Âmilî’nin (ö. 1662) Hulâsatü’l-hisâb’ıdır. Bu esere  Diyarbakır’lı matematikçi-astronom Ömer b. Ahmed el-Mâî el-Çellî (ö. 1661-62) tarafından yazılan Bahâî Şerhi, hem dönemin medrese müfredatını veren çalışmalarda ön plana çıkarılarak matematikte bir üst seviyeyi ifade etmesi hem de günümüze diğer şerhlere göre daha fazla nüshasının ulaşması gerekçesiyle bu bildirinin konusunu teşkil eder. Bu başlık altında Bahâî Şerhi tanıtılarak dönemin kurumsal matematik eğitiminin nitelik ve niceliğinin belirlenmesine katkı sağlanması amaçlanmaktadır.


Anahtar Kelimeler: Ömer Çellî, Bahâî Şerhi, Osmanlı Matematiği, Medrese, Matematik Eğitimi