Türkiye'de Baskanlık Sistemine Geçis ve Parti Sistemine Etkisi: Iki Kutuplu Sistem mi, Parçalı Partili Baskanlık Sistemi mi?”,


Creative Commons License

Taşkın B.

10. Uluslararası Bilimsel Arastırmalar Kongresi (UBAK), Sosyal Bilimler, İstanbul, Turkey, 10 - 11 April 2021, vol.1, pp.234-246

  • Publication Type: Conference Paper / Full Text
  • Volume: 1
  • City: İstanbul
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.234-246

Abstract

Parti sistemleri, ülkelerin demokratik performanslarını ve siyasi istikrarlarını ölçmede önemlidir. Türkiye'de 16 Nisan 2017 referandumuyla parlamenter sistemden başkanlık sistemine rejim değişikliği hükümet sisteminin parti parçalanması üzerindeki etkisini anlamak son derece kritik hale gelmiştir. Oyların çoğunluğunu (ve ayrıca parlamentodaki sandalyeleri) almaya dayanan yüksek rekabet yapısı nedeniyle başkanlık sistemli rejimlerde seçim öncesi ittifakların kurulması doğal sonuç iken, genelde daha büyük bir parti parçalanması görülmektedir. En büyük ödül (başkanlık) için yapılan rekabet, partilerin kaynaklarını başkanlık yarışına yoğunlaştırmasına neden olur ve yürütme ve yasama yarışları arasındaki seçim koordinasyonunda (stratejiler, programlar, kaynaklar vb.) gerilim yaratır. Sistem değişikliği öncesinde hâkim partili çok-partili parlamenter sistem olarak tanımlanan parti sistemi, değişiklik sonrası nasıl bir değişiklik göstermiştir? Bu değişiklik seçim öncesi ittifakları nasıl etkilemektedir? Başkanlığın parti sistemi üzerindeki etkisini anlamak için benzer sistem tasarımlarıyla ülke karşılaştırması yapılması çok önemlidir. Türkiye, 2018'den beri başkanlık hükümet sistemi olan üniter bir anayasal devlete sahiptir, 1961'den beri parlamentodaki sandalye dağılımı için nisbi temsil seçim sistemi ve 2014’den itibaren cumhurbaşkanlığı için iki turlu mutlak çoğunluğu benimsemiştir (yine 1983 seçim kanunu ile yüzde 10 ulusal seçim barajı getirmiştir). Avrupa’da Başkanlık sistemi demokrasisi olmadığı ve Latin Amerika ülkelerinde üniter devlet yapısına sahip başkanlık sistemi olmadığı için, Türkiye’deki başkanlık sistemi-parti sistemi ilişkisini anlamak kolay değildir. Bu çalışmada parti sistemleri üzerine olan alan taraması ve sınıflandırma kullanılarak, benzer sistem özelliklerine sahip ülkelerle karşılaştırma yapılarak Türkiye’de 2018 sonrasındaki parti sisteminin iki-kutuplu olarak mı, yoksa parçalı- parti sistemli başkanlık sistemi olarak mı tanımlanması gerektiği tartışılacaktır. Bu amaçla yarı başkanlık altında üniter sistemlere sahip Avrupa ülkeleri (Fransa ve Polonya) ve federalizm ile başkanlık sistemine sahip Latin Amerika ülkesi Brezilya ile karşılaştırma yapılmıştır.