Mani yazısındaki ötümsüz, sızıcı, küçük dil ünsüzü /ẖ/ (x veya χ); ötümsüz, sızıcı, diş dudaksıl /f/ ve ötümlü, sızıcı, diş dudaksıl /v/ (β) seslerini karşılayan harflerin Manihaist Eski Uygur ve Orta İran metinlerindeki yazım özellikleri


ÖZBAY B.

Milletlerarası Soğud-Türk Münasebetleri Sempozyumu/International Symposium of Sogdian-Turkic Relations, İstanbul 21-23 Kasım, 2014, İstanbul, Türkiye, 21 Kasım 2014, ss.10-20

  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.10-20

Özet

Eski Uygurlar Manihaizm dinini öğrendikleri halk olan Soğdlardan pek çok yönden etkilenmişlerdir. Eski Uygurların Manihaist Soğdlu rahiplerden öğrendikleri Mani yazısı da bu etkileşim unsurlarından biridir. Manihaist Uygurlar da tıpkı diğer Manihaist topluluklar gibi Mani yazısını dinî metinlerinde yaygın olarak kullanmışlardır. Eski Uygurca ve Soğdcanın yanı sıra Partça, Orta Farsça gibi diğer bazı Orta İran dillerinde de Mani yazısıyla yazılmış metinler mevcuttur. Bu çalışmada, Mani yazısının temel 23 harfi içinde yer almayan, diğer harflerden ikincil olarak geliştirilmiş olan “ḫ” (x veya χ); “f” ve “v” (β) harflerinin Eski Uygurca, Soğdca, Partça ve Orta Farsça metinlerde nasıl yer aldığı karşılaştırmalı olarak sunulacaktır. Bu yapılırken Mani yazısı, kısaca yazının tarihsel gelişimi ve yazıyı kullanan halklardan bahsedilecektir.

Old Uygurs had a great influence in many aspects from Sogdian People, and they also learned Manichaeism from them. One of the interaction element between these people is Manichean script which was taught by Manichean Sogdian monks to Old Uyghurs. Manichean Uyghurs used Manichean script for their religious texts, just like the other Manichean communities. In Addition to Old Uyghur and Sogdian, there are many texts in Manichean script which were written in Parthian, Middle Persian and some other Middle Iranian Languages. In this paper, we will present comparatively, how we can find the letters “ḫ” (x or χ), “f” and “v” (β) which were not included among basic 23 letters in Manichean script, and developed from other letters in Old Uyghur, Sogdian, Parthian and Middle Persian texts. While we are giving this, we will mention briefly about Manichean script and historical development of the script, and the people who used this script.