Gelibolu Sancağı’nın Demografik Yapısında Gayrimüslim Nüfus (1831-1914)


Göktepe K.

Çanakkale 1915 (Tarih, Edebiyat ve Sanat), M. Mehdi İlhan,Mehmet Bulut,İ. Güran Yumuşak, Editör, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Yayınları, İstanbul, ss.1-27, 2017

  • Basım Tarihi: 2017
  • Yayınevi: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Yayınları
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Sayfa Sayıları: ss.1-27
  • Editörler: M. Mehdi İlhan,Mehmet Bulut,İ. Güran Yumuşak, Editör

Özet

Gelibolu ve çevresi, Osmanlıların Avrupa tarafında ilk fethettiği topraklardı. Burası askeri ehemmiyetten dolayı Osmanlı Klasik Dönemi’nde donanma merkezlerinin başında gelmekteydi ve idari açıdan bir sancak merkezi olarak varlık göstermekteydi. Bölge, Osmanlı Klasik Dönemi boyunca Osmanlı tebaasına mensup Müslüman Türklerin yanı sıra farklı birçok etnik ve dini grupların bir arada yaşadığı muhit olarak ön plana çıkmaktaydı. XIX. Yüzyılın ilk yarısından itibaren sistematik şekilde yapılmaya başlanan nüfus sayımlarıyla bu durum daha somut olarak görülebilmektedir. Bu çerçevede 1830- 1914 arasındaki tarihsel süreç dikkate alındığında, 1831 tarihli sayımda ağırlıklı olarak Rumlardan oluşan gayrimüslim nüfus oranı %75’lere varmaktaydı. Gelibolu sancağı genelinde bilhassa Rum, Ermeni, Bulgar ve Yahudilerden oluşan gayrimüslim nüfusun Müslüman nüfustan fazlalığı 1914 tarihli sayımda da halen devam etmekteydi.  

Bu araştırmayla, Müslümanlarla birlikte Osmanlı toplumsal hayatını oluşturan gayrimüslim tebaanın aynı bölgede sorunsuz sayılabilecek düzeyde yaşamlarını idame ettirmeleri arşiv belgeleri ışığında analiz edilmeye çalışılmaktadır. Ayrıca XIX. yüzyıldan 1915 tarihli Çanakkale savaşlarının olduğu döneme kadar Müslümanlar dışındaki farklı dini ve etnik kimliklerin miktarlarına Gelibolu sancağı özelinde dikkat çekilmek istenilmektedir. 

Gallipoli and the surrounding area, was the first conquest of Ottoman's in the soil of Europe. It was one of the important centers of Navy during the Ottoman Classical Period due to the presence of military significance and by administrative terms it was important as a sancak center. The region throughout the Ottoman Classical Period, had come to the fore by co-existence of many different ethnic and religious groups alonside with Turkish Muslim populatin. This situation can be seen as more concrete with the census be undertaken on a systematic basis from the first half of 19th century. In this context, considering the historical period between 1831-1914, nonmuslim population ratio predominantly consisting of Greeks was reaching to 75% at census dated 1831. Across of the Gallipoli sancak, excess of non-Muslim population -which consists of in particulary Jews, Greeks, Armenians, Bulgarians- to Muslim population was still continuing in the census of 1914.

With this study, non-Muslim subjects -which constitutes the Ottoman social life together with Muslims- continuation of their life at a level that can be considered as issueless in the same region with Muslims, been analyzed in the light of archival documents. Also it has been aimed to draw attention to amount of different religious and ethnic identity other than Muslims between 19th century and 1915 Battle of Çanakkale, through of the Gallipoli sancak in particular.