TÜRKİYE’DE KAMU KESİMİ MALİ KIRILGANLIĞINI TESPİT ETMEK İÇİN BİR ÖNER


Canöz İ. , Marufoğlu A.

1.Uluslararası Sosyal Bilimlerde Kritik Tartışmalar Kongresi, İzmir, Türkiye, 5 - 07 Ekim 2018, ss.219

  • Basıldığı Şehir: İzmir
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.219

Özet

Ekonomik kırılganlık, konjonktürel dalgalanmalara bağlı olarak öngörülemeyen ekonomik sıkıntılar karşısında ekonominin sağlamlığı ile alakalı bir olgudur. Ekonomik kırılganlığı iki alt başlığa ayırmak mümkündür. Bir ekonomi, ekonomik faaliyette bulunan kişilerin niteliğine göre kamu sektörü ve özel sektör olarak ayrılırsa; kamu kesiminde yaşanan mali sıkıntılar mali kırılganlıklar, özel sektörde yaşanan finansal sıkıntılar ise finansal kırılganlıklar olarak incelenebilir. Bunlara ek olarak, finans sektörünün temel taşı olan bankacılık sektörünün kırılganlıklarını ölçen akademik çalışmalar da mevcuttur. Bu konudaki akademik çalışmalara bakıldığında kırılganlık kelimesine karşılık gelebilecek birçok kavramın ortaya atıldığı görülmektedir. Bunlar; sıkıntı, stres, savunmasızlık, sağlamlık, aşırı risk, baskı ve erken uyarı gibi kavramlardır. Bu kavramların ortak rolü olası kriz ya da durgunluk dönemlerini öngörebilen bir endeksi literatüre kazandırmaktır. Bu fikirden hareketle, çalışmanın amacı kamu kesiminde yaşanan mali kırılganlıkları ölçen bir endeks oluşturmaktır. Bu bağlamda, çalışmada Türkiye ekonomisi için mali sürdürülebilirlik sorunlarının erken uyarı sinyallerini veren bir ‘‘kamu kesimi mali kırılganlık endeksi’’ geliştirilmiştir. Yerli kaynaklarda kamu kesiminin mali kırılganlığını ölçmeye yönelik bir araştırma mevcut olmadığından dolayı bu çalışma özgünlük içermekte ve yerli literatüre yeni bir kavram önermektedir. Endeksin doğru sinyaller verip vermediğinin kontrol edilmesi için endeksi oluşturan göstergelerin düzenli aralıklardaki tarihsel verilerini kullanmak gereklidir. Bu çalışmada 10 farklı mali göstergenin 1989-2016 dönemine ait yıllık değerleri kullanılmıştır. Değişkenlere normalizasyon yöntemlerinden standart skorlama uygulanarak kamu kesimi mali kırılganlık endeksi oluşturulmuştur. Standart skorlama yönteminde öncelikle değişkenlere ait zaman serilerinin ortalamaları ve standart sapmaları hesaplanmıştır. Daha sonra serilerin her döneme ait değerleri o serinin ortalamasından çıkartılmış ve yine aynı serinin standart sapmasına bölünmüştür. Endeks hesaplamasında kullanılacak göstergeler ‘‘z-skor’’ olarak isimlendirilen ve standart sapması 1, ortalaması 0 olan yeni bir zaman serisine dönüştürülmüştür. Dönüştürülen tüm değişkenler eşit ağırlıklandırılarak toplanmış ve söz konusu endeksin zaman serisi ortaya çıkmıştır. Bu yeni zaman serisinin de standart sapması hesaplanmış ve bu değer krizleri tahmin etmeye yarayan bir eşik sınır değeri olarak kullanılmıştır. Kamu kesimi mali kırılganlık endeksinin geçmişte yaşanan krizleri doğru tahmin edip etmediği grafik üzerinde incelenmiştir. İnceleme neticesinde endeksin 1994 ve 2001-2004 dönemlerinde eşik değeri aştığı gözlenmiştir. Bu dönemler Türkiye’de geçmişte yaşanan krizleri işaret etmektedir. Ele alınan dönem içinde 1998 Rusya ve 2007-2008 Mortgage krizleri de yaşanmıştır. Bu iki kriz yurtiçi kaynaklı olmayan krizler oldukları için endeks bir sinyal üretememiştir. Literatürde kamu maliyesinde ve finans sektöründe yaşanan sorunların birbirlerini karşılıklı olarak etkilediği görüşü ortaktır. Kamu sektörünün piyasa başarısızlığını gidermek, piyasayı tamamlayıcı rol oynamak ve toplumsal refahı arttırmak gibi normatif rolünün olması bu görüşü desteklemektedir. Sonuç olarak, bir hükümet ekonomik faaliyeti teşvik eden makul ve istikrarlı vergi oranlarıyla düzenli bir şekilde gelir elde etmelidir. Bütçe açıklarının kısa vadeli makroekonomik istikrarı ve uzun vadeli mali sürdürülebilirliği tehdit edeceğinden dolayı aşırı borçlanmadan kaçınmalıdır. Konjonktürel dalgalanmalara zamanında cevap verebilecek yeterli maliye politikası esnekliğine sahip olmalıdır.