Differences in Perspective between Islamic Economics and Islamic Finance: Comparison of Business Partnership and Cost-Plus-Profit Financing


Kalkavan H.

9th International Social Research and Behavioral Sciences Conference, Antalya, Turkey, 25 - 27 June 2021, pp.190-191

  • Publication Type: Conference Paper / Summary Text
  • City: Antalya
  • Country: Turkey
  • Page Numbers: pp.190-191

Abstract

İslam ekonomisi iktisadi faaliyetlerde faizin kullanımına karşıt bir ekonomik sistemin inşasını ve ticari işlemlerde faizsiz iş yapma biçimlerini önermektedir. Zira ekonomik işlemlerde faizin alım-satımı İslam dininde açıkça yasaklanmış, bunun yerine faizsiz borçlanma ya da ticari ortaklık benzeri araçlar uygun görülmüştür. Faiz yasağını değerlendirmede iki tür bakış vardır; ilki şeklen fıkhi kurallara uygun olması, ikincisi ise faiz yasağından yapısal sorunlara ilişkin bir çıkarım yaparak mevcut ekonomik sisteme alternatif bir yaklaşım geliştirme çabasıdır. Aslında ortaya çıkış amacıyla İslam ekonomisi ikinci türden bir gayretin içinde sistemsel bir yaklaşımla tüm sosyo-ekonomik, kültürel ve siyasal yapıları hakkaniyet temelinde değerlendire gelmiştir. Bununla beraber, bu konularla uğraşanlar zaman içerisinde alternatif finans sistemi ve bankacılık üzerine ilgi ve alakalarını yoğunlaştırmışlardır. İş ortaklığı bazlı mudarebe ve müşareke gibi İslami finans araçları olmakla birlikte, İslami bankalar mevcut koşullar gereğince daha kolay ve risksiz bir işlem sunduğu için murabaha finansmanına yoğunlaşmışlardır. Halihazırdaki konvansiyonel finans sistemiyle rekabeti ve müşteri profili tercihlerini göz önünde bulundurarak benzer iş modelleriyle hareket eden İslami bankacılık, zamanla bunun geçici halden asli hale dönüşmesine ayak uydurmaya başlamıştır. Ancak geçici yahut sınırlı olması gereken “maliyet- artı-kar” murabaha uygulaması, iş ortaklığı tabanlı uygulamaların belirgin bir şekilde önüne geçmiştir. Bu durum da haliyle, İslami bankacılık uygulamalarının İslam ekonomisinin temel yaklaşımlarından uzaklaşmasına ve mevcut finansal sisteme eklemlenmesine yol açmıştır. Öyle ki, İslami bankacılığın konvansiyonel bankalardan çok farklı işleyişe sahip olmadığı (zira büyük ölçüde murabaha, icare ve teverrük gibi ticari finansman enstrümanlarını kullandığı) gerekçesiyle ve ayrıca maksat olarak daha adil bir ekonomik yapıya hizmet etmediği gibi eleştirilere maruz kalmıştır. Bu bağlamda, İslami bankacılığın iş ortaklığı hususunu öncelemesi, özgün projeler geliştirerek ortaklık esaslı iş türlerini yaygınlaştırması elzemdir. Aksi takdirde İslami bankalar, faizli bankacılık sisteminden şeklen ayrışmakla kalacak öz itibariyle benzer hizmet tarzını sürdürmeye devam ederek gelecekte aynılaşma problemiyle karşı karşıya kalacaklardır.
Anahtar Kelimeler: İslam Ekonomisi, İslami Bankacılık, İş Ortaklığı, Ticari Finansman Türleri, Ekonomik Eşitsizlik