Osmanlı Devleti’nde Sosyoekonomik Yapısıyla Öne Çıkan Vilayet ve Sancakların Kamu Maliyesindeki Yeri ve Önemi (1325-1327/1909-1912)


ÖZTEL M.

MALIYE DERGISI, ss.204-227, 2011 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Basım Tarihi: 2011
  • Dergi Adı: MALIYE DERGISI
  • Sayfa Sayıları: ss.204-227

Özet

20. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti otuz vilayet ve on üç sancaktan oluşan
bir idari yapılanmaya sahipti. Bu çalışmada 1909-1912 yıllarının verileriyle bu
idari birimlerin kamu maliyesi içerisindeki yeri incelenmiştir. Bununla her bir
vilayetin ve sancağın bütün içerisindeki bir diğerine göre iktisadi ve mali durumunu
görme, kamu maliyesi için önem derecesini anlama imkânı olacaktır. Özellikle
iktisadi ve mali güçleriyle öne çıkan merkezlerin bu durumlarını besleyen
sosyoekonomik özellikleri vurgulanmıştır.
Bu yolda vilayet ve sancaklar ile ilgili nüfus, coğrafi alan, gerçekleşen tahsilât
ve tahsisat miktarları, kişi başına düşen tahsilât miktarları ile birlikte buralardan
tahsil edilen vergilerin türleri itibarıyla miktar ve ağırlıklarının yer aldığı tablolar
oluşturulmuştur. Burada, iktisadi ve mali güçleriyle öne çıkan başlıca vilayetlerin
İstanbul, Aydın, Selanik, Beyrut, Edirne ve Hüdavendigâr, sancakların ise Karesi,
Bolu ve Kudüs olduğu görülür. Hazinenin elde ettiği gelirler içinde bu idari
birimleri ayrıcalıklı kılan başlıca nedenlerin; sahip oldukları coğrafi konum, ticaret
yolları üzerinde bulunma, denizyolu ve demiryolu gibi ulaşım imkânları, tarımsal
faaliyetlerin niteliği, coğrafi ve beşeri özellikler, doğal kaynakların mevcudiyeti ve
iklim gibi sıralanabilecek birçok farklı sosyoekonomik özellikten kaynaklandığı
görülür.

In early 20th century, Ottoman Empire comprised thirty provinces and thirteen
counties. In this work, with the data of the period from 1909 to 1912, the position of
these administrative units have been analyzed. Per quod, it will pave a new way for
the understanding of each province and county’s financial status vis a vis the whole
system. And it will help understand the significance of public finance. In particular,
socioeconomic properties which supported these important financial centers are
emphasized.
In this way, some charts concerning the population of provinces and counties,
geographical territory, collected revenues, amount of allocations, revenue quotas
per capita have been constituted. In addition, taxes are visualised as graphics with
respect to their kinds and significance. It is seen that İstanbul, Aydın, Thessaloniki,
Beirut, Edirne and Hüdavendigâr stand out as the prominent provinces. On the
other hand, Karesi, Bolu and Quds can be seen featured as the worthy counties. The
cardinal reasons why these centers were on the frontline can be listed in the
following order: geographical location, enjoying trade routes, transportation
facilities such as sea and railways, the qualification of agricultural activites,
geographical and mortal characteristics, the presence of natural resources and
climate.