Osmanlı Devleti’nde Sosyoekonomik Yapısıyla Öne Çıkan Vilayet ve Sancakların Kamu Maliyesindeki Yeri ve Önemi (1325-1327/1909-1912)


ÖZTEL M.

MALIYE DERGISI, ss.204-227, 2011 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Basım Tarihi: 2011
  • Dergi Adı: MALIYE DERGISI
  • Sayfa Sayısı: ss.204-227

Özet

20. yüzyılın başlarında Osmanlı Devleti otuz vilayet ve on üç sancaktan oluşan
bir idari yapılanmaya sahipti. Bu çalışmada 1909-1912 yıllarının verileriyle bu
idari birimlerin kamu maliyesi içerisindeki yeri incelenmiştir. Bununla her bir
vilayetin ve sancağın bütün içerisindeki bir diğerine göre iktisadi ve mali durumunu
görme, kamu maliyesi için önem derecesini anlama imkânı olacaktır. Özellikle
iktisadi ve mali güçleriyle öne çıkan merkezlerin bu durumlarını besleyen
sosyoekonomik özellikleri vurgulanmıştır.
Bu yolda vilayet ve sancaklar ile ilgili nüfus, coğrafi alan, gerçekleşen tahsilât
ve tahsisat miktarları, kişi başına düşen tahsilât miktarları ile birlikte buralardan
tahsil edilen vergilerin türleri itibarıyla miktar ve ağırlıklarının yer aldığı tablolar
oluşturulmuştur. Burada, iktisadi ve mali güçleriyle öne çıkan başlıca vilayetlerin
İstanbul, Aydın, Selanik, Beyrut, Edirne ve Hüdavendigâr, sancakların ise Karesi,
Bolu ve Kudüs olduğu görülür. Hazinenin elde ettiği gelirler içinde bu idari
birimleri ayrıcalıklı kılan başlıca nedenlerin; sahip oldukları coğrafi konum, ticaret
yolları üzerinde bulunma, denizyolu ve demiryolu gibi ulaşım imkânları, tarımsal
faaliyetlerin niteliği, coğrafi ve beşeri özellikler, doğal kaynakların mevcudiyeti ve
iklim gibi sıralanabilecek birçok farklı sosyoekonomik özellikten kaynaklandığı
görülür.