Sinop Balatlar Kilisesi Yapı Kompleksi Kazısı: Osmanlı Döneminde Ortodoks-Hristiyan Vatandaşların Ölü Gömme Törenleri ve Biçimlerine Genel Bakış


Korucu Yağız F.

Uluslararası Sinope ve Karadeniz Arkeolojisi Sempozyumu, Sinop, Türkiye, 15 Ekim 2017, ss.1

  • Basıldığı Şehir: Sinop
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayısı: ss.1

Özet

Sinop, sahip olduğu doğal güzellikleri ve buna paralel olarak gelişen yerleşim özellikleriyle tarihi boyunca tüm

uygarlıklar için ehemmiyet arz etmiş bu sebeple antik dönemden itibaren pek çok toplum tarafından hâkimiyet altına

alınmak istenmiştir. Kentin, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı gibi büyük imparatorluklar döneminde özellikle

ticari bağlantıların gerçekleştirilebilmesi için imkân veren koşullarıyla önemli bir nokta haline geldiği görülmüştür.

Öyle ki şehrin bahsettiğimiz bu özellikleri, kent içerisinde sadece siyasi ve ekonomik hayat üzerinde değil, aynı

zamanda sosyal yaşam üzerinde de etken rol oynamıştır.

Sinop’ta, kent yaşamının ana bileşenini oluşturan toplumsal yapı incelendiğinde bu yapının, heterojen olduğu

tespit edilmiştir. Farklı din ve millete mensup olan insanlar, bu heterojen yapının oluşumuna katkıda bulunmuş

böylelikle zaman içerisinde kültürel anlamda belirli bir birikim elde edilmiştir. Sinop’un toplumsal yapısının

oluşumuna katkı sağlayan Geç Osmanlı Dönemi, kentin son evresi olmuştur. Bu dönemde toplumsal yapı ve

dolayısıyla sosyal yaşam üzerinde etkili olanlar yani belli bir yaşam dinamizmini kuranlar, Türkler ve onlarla büyük

bir uyum içinde yaşayan gayrimüslimler (Rum-Ortodoks) olmuştur. Gayrimüslimlerin günlük yaşam biçimlerinin,

geleneklerinin ve dini yaşamlarının somut verilerle ortaya konulması, günümüzde ‘Balatlar Kilisesi’ olarak tanınan

Roma Dönemi’ne ait büyük yapı kalıntısında devam ettirilen arkeolojik çalışmalarla mümkün olmuştur. Esasında

Roma dönemine ait hamam kalıntısı olan bu yapıda, zaman içerisinde birtakım değişikliklerin yapıldığı ve yapının

farklı amaçlara hizmet eden bir birim haline getirildiği görülmüştür. Rum-Ortodoks halk tarafından Geç Osmanlı

Dönemi’nde bu yapının, ibadet merkezi ve mezarlık alanı olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Çalışmamızın esas

amacını, bu konu oluşturmuştur. Sinop’ta, Geç Osmanlı Dönemi’nde yaşayan Rum-Ortodoks halkın, ölü gömme

geleneklerinin, dönemin mezar tipolojisinin ve ölü gömme biçimlerinin tüm detaylarıyla ortaya konulması ele

aldığımız konunun temel sorunsalını oluşturmuştur. Ayrıca bu çalışmada, mezarlardan gün ışığına çıkarılan küçük

buluntuların da değerlendirmeye tabi tutulması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Sinop, Sinop Balatlar Yapı Topluluğu, Osmanlı Dönemi, ölü gömme törenleri, ölü gömme

biçimleri.

Sinop, with its owned natural beauties and accordingly developed residential properties to this function has been

great importance throughout its history for all nations and therefore since ancient times many of these nations

are wanted to taken this city under their domination. During the big empires period, like Roman, Byzantine, Seljuk

and Ottoman Empire, the city has been seen as an isthmus point especially because of having the opportunity to

making commercial connections. So the characteristics of the city which we mentioned there have played an active

role not only on the political and economic life but also on the social life of city.

When the social structure that constitutes the main component of urban life in Sinop analyzed, the

heterogeneous of this structure has been identified. People who are belong to different religions and nationalities

have contributed to the formation of this heterogeneous structure and in the by time certain cultural accumulation

have been obtained. The Late Ottoman Period which is contributed to the formation of the social structure of

Sinop has been the last stage of the city. During this period, Turkish and non-muslim citizens (Greek Orthodox)

who are living with Turkish citizens in a great harmony have been impact on the social structure and they have

established certain dynamism of life. The concrete data has been gathered by the archaeological studies on the

great ruins of the Roman Period which is known today Balatlar Church helped the revealing the daily life, traditions

and religions of those citizens. Actually it was built as Roman bath by the time it has been changed for the aim of

using the building for different purposes. It has been notified that during the Post-Ottoman Period, this structure

has been used as a temple and a cemetery by non-muslim citizens. This issue has formed the main subject of our

study. Understanding the tradition of burial cemetery, the burial typology of periods and the form of the burial

in Orthodox-Christian people who lived in Sinop at Ottoman Period formed the basis of the problematic issues

which we addressed. In this study we also aimed to assessed the small finds which are unearthed from the tombs.

Keywords: Sinop, Sinop Balatlar Building Complex, Ottoman Period, burial ceremony, burial forms

Sinop’ta, kent yaşamının ana bileşenini oluşturan toplumsal yapı incelendiğinde bu yapının, heterojen olduğu

tespit edilmiştir. Farklı din ve millete mensup olan insanlar, bu heterojen yapının oluşumuna katkıda bulunmuş

böylelikle zaman içerisinde kültürel anlamda belirli bir birikim elde edilmiştir. Sinop’un toplumsal yapısının

oluşumuna katkı sağlayan Geç Osmanlı Dönemi, kentin son evresi olmuştur. Bu dönemde toplumsal yapı ve

dolayısıyla sosyal yaşam üzerinde etkili olanlar yani belli bir yaşam dinamizmini kuranlar, Türkler ve onlarla büyük

bir uyum içinde yaşayan gayrimüslimler (Rum-Ortodoks) olmuştur. Gayrimüslimlerin günlük yaşam biçimlerinin,

geleneklerinin ve dini yaşamlarının somut verilerle ortaya konulması, günümüzde ‘Balatlar Kilisesi’ olarak tanınan

Roma Dönemi’ne ait büyük yapı kalıntısında devam ettirilen arkeolojik çalışmalarla mümkün olmuştur. Esasında

Roma dönemine ait hamam kalıntısı olan bu yapıda, zaman içerisinde birtakım değişikliklerin yapıldığı ve yapının

farklı amaçlara hizmet eden bir birim haline getirildiği görülmüştür. Rum-Ortodoks halk tarafından Geç Osmanlı

Dönemi’nde bu yapının, ibadet merkezi ve mezarlık alanı olarak kullanıldığı tespit edilmiştir. Çalışmamızın esas

amacını, bu konu oluşturmuştur. Sinop’ta, Geç Osmanlı Dönemi’nde yaşayan Rum-Ortodoks halkın, ölü gömme

geleneklerinin, dönemin mezar tipolojisinin ve ölü gömme biçimlerinin tüm detaylarıyla ortaya konulması ele

aldığımız konunun temel sorunsalını oluşturmuştur. Ayrıca bu çalışmada, mezarlardan gün ışığına çıkarılan küçük

buluntuların da değerlendirmeye tabi tutulması hedeflenmiştir.

Anahtar Kelimeler: Sinop, Sinop Balatlar Yapı Topluluğu, Osmanlı Dönemi, ölü gömme törenleri, ölü gömme

biçimleri.