Anadolu'daki Bizans Thema Birliklerinin Malazgirt Öncesi Vaziyetleri: Umumi Bir İnceleme


Eskikurt A.

Selçuklu Araştırmaları Dergisi, ss.143-162, 2020 (Hakemli Üniversite Dergisi)

  • Basım Tarihi: 2020
  • Dergi Adı: Selçuklu Araştırmaları Dergisi
  • Sayfa Sayıları: ss.143-162

Özet

Bizans İmparatorluğu VI. yüzyılda Sâsâniler, VII. yüzyılda da Müslüman Araplar karşısındaki mücadelelerde başarısız olmuş, rakiplerinin taarruzlarını püskürtmek ve kayıplarını telafi etmek için VII. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu’da Toros silsilesi ve Anti Torosların kuzeybatısındaki bölgelerde toprağa dayalı idarî, askerî ve iktisadî mahiyeti ile tanınan thema sistemine bel bağlamıştır.

Thema teşkilâtının birliklerini hususi arazi mülkiyetine sahip yerleşik köylülerden müteşekkil eski hudut bölgesi (limes) askerleri, Anadolu ve Kafkaslardan derlenen unsurlar, kimi Bizans köylüleri, Ostrogotlar ve Slavlar teşkil ediyordu. Strategos denilen, sivil vali yetkilerine de sahip askerî idareciler emrinde belli esaslar dâhilinde görev yapan thema birlikleri mensuplarına ise stratiotes deniliyordu.

Bizans IX. ve X. yüzyıllarda en ihtişamlı dönemini yaşayan bu teşkilât sayesinde hedeflerine ulaşmış, ancak sonraki yüzyıllarda izlenen yanlış politikalar ve sivil-askeri bürokrasi arasındaki müteakip çekişmelerle sistem zayıflamıştır.

Thema birliklerinin XI. yüzyıldaki durumları hakkında dönem kroniklerindeki malumat yeterli değildir ve Anadolu’nun Selçuklular tarafından fethini ele alan modern çalışmalarda da bunlara çok fazla değinilmemektedir. Bununla birlikte, Bizans Ordusu’nun 1071 Malazgirt Savaşı’nda Selçuklular karşısında mağlup olması sonrası yaşanan hızlı gelişmeler vaziyetleri hakkında bir fikir vermektedir. Kaynaklardaki yetersiz ve karmaşık malumat uzman olmayanlar için thema birliklerinin durumunu anlamayı güçleştirse de bu çalışma meseleyi mümkün mertebe aydınlatmayı hedeflemektedir.

After its failures in responding to the attacks of the Sasanids in the VIth century and Muslim Arabs in the VIIth century, the Byzantine Empire began to depend upon the theme organization distinguished by its administrative, military and economic character based on land tenure, in the northwestern areas of the Anatolian Taurus range and the Antitaurus range starting from the second half of the seventh century.

The military man power of theme units consisted of former soldiers from the border regions (limes) who now turned into peasants with special land holdings, recruits from Anatolia and the Caucasus, Byzantine peasants, Ostrogoths and Slavs. Members of the thema forces, who served according to certain rules under the direction of military administrators with powers of civilian governors (strategos), were called stratiotes.

Byzantium achieved its objectives through this organization which covers the most splendid period of the IXth and Xth centuries, but the system weakened by the incorrect policies and the ensuing conflicts among the civil-military bureaucracy.

Information on the status of the theme troops in the chronicles of the XIth century is not sufficient and the modern studies, discussing the conquest of Anatolia by Seljuks, do not give much space to them. However, the rapid developments after the defeat of Byzantine Army in the battle of Manzikert against the Seljuks gives an idea of their factual situation. Even though the insufficient and entangled information in the chronicles make it difficult to understand the condition of theme troops for non-specialists, this study aims to clarify the subject as much as possible.