Intertextual Meaning Relations in Maichean Old Uyghur Multiple Translations and Example of Huyadagman Hymn


Özbay B.

Medeniyet Kültürel Araştırmalar Belleteni, vol.1, no.1, pp.1-17, 2021 (Peer-Reviewed Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 1 Issue: 1
  • Publication Date: 2021
  • Journal Name: Medeniyet Kültürel Araştırmalar Belleteni
  • Page Numbers: pp.1-17

Abstract

The Old Uyghur manuscript corpus consists mainly of religious texts. This corpus, which has a wide range of religious works, is highly diverse, from Buddhism to Manichaeism, from Christianity to Old Turkish beliefs. However, most of these works consist of translations from very different languages ​​such as Sanskrit, Sogdian, Middle Persian, and Chinese. Therefore, it is possible to find equivalents of many Old Uyghur texts in different languages. The text of Huyadagmān, a Manichaean hymn, is among these translated works, and it is also essential because of its different translations. It is believed that the hymn was written in Middle Persian by Mār Ammō, one of the disciples of Mani, who is the founder of Manichaeism. However, although Parthian, Sogdian, Old Uyghur, and Chinese translations of the hymn have survived, the Middle Persian text has unfortunately been lost. Only the part where the person who wrote the work is mentioned in the first couplets of the first chapter of the Parthian translation is left as Middle Persian. Although some passages of the work, which is in fragments like many of the Turfan region finds, are lost, the Sogdian and Parthian translations have mainly been preserved. On the other hand, the Chinese translation contains only the entire first chapter of the eight-chapter hymn and is in perfect condition. Furthermore, the Old Uyghur fragment also contains a small part from the first chapter of the work. By a nice coincidence, some of these texts found in separate regions are translations of the same section. Therefore, we can find the equivalent of a few couplets of the work in almost all languages. In addition, this small section allows us to compare all translations in terms of meaning and content. Our article will discuss how the semantic relations of all these translations appear, whether it is possible to determine a source language for the Old Uyghur copy, and how some basic religious concepts in Eastern Manichaeism are met in this work.

Eski Uygurca yazma eser külliyatı esas olarak dinî içerikli metinlerden oluşmaktadır. Oldukça geniş bir dinî eser yelpazesine sahip bu külliyat, Budizm’den Manihaizm’e, Hristiyanlıktan Eski Türk inanışlarını içeren eserlere kadar son derece çeşitlidir. Ancak bu eserlerin büyük çoğunluğu Sanskrit, Soğdca, Orta Farsça, Çince gibi çok farklı dillerden yapılan çevirilerden müteşekkildir. Bundan dolayı, pek çok Eski Uygurca metnin farklı dillerde karşılıklarını bulmak mümkündür. Bu çeviri eserler arasında yer alan ve Manihaist bir ilahi olan Huyadagmān metni de farklı çevirileri olduğu için oldukça önemlidir. Asıl olarak, Manihaizm’in kurucusu Mani’nin havarilerinden biri olan Mār Ammō’nun yazdığı düşünülen eserin orijinali muhtemelen Orta Farsçadır. Fakat ilahinin Partça, Soğdca, Eski Uygurca ve Çince çevirileri bugüne ulaşabilse de ne yazık ki Orta Farsça asıl metin kaybolmuştur. Sadece, Partça çevirinin birinci faslının ilk beyitlerinde eseri yazan kişinin isminin söylendiği kısım Orta Farsça olarak bırakılmıştır. Turfan Bölgesi buluntularının pek çoğu gibi fragmanlar hâlinde olan eserin bazı parçaları kayıp olmasına rağmen Soğdca ve Partça nüshalar büyük oranda korunmuştur. Çince nüsha ise sekiz fasıldan oluşan ilahinin yalnızca ilk faslının tamamını içerir ve son derece sağlamdır. Diğer yandan, Eski Uygurca fragman da eserin yine birinci faslından küçük bir bölüm ihtiva eder. Güzel bir şans eseri, birbirinden ayrı bölgelerde bulunmuş olan bu farklı dillerde yazılmış metinlerin bir kısmı aynı bölümün çevirisidir. Dolayısıyla, eserin birkaç beytinde hemen tüm dillerdeki karşılığını bulmak mümkündür. Ayrıca, bu küçük bölüm bize tüm çevirileri anlam ve içerik bakımından karşılaştırabilme imkânı sunar. Bu çalışmada özellikle, tüm bu çevirilerin anlamsal ilişkilerinin nasıl göründüğü ve Eski Uygurca bölüm için kaynak bir dil belirlemek mümkün müdür soruları tartışılarak Doğu Manihaizmi’nde yer alan bazı temel dinî kavramların mezkûr eserde nasıl karşılandığı ortaya konulacaktır.