İktisat Tarihi Kaynağı Olarak Layihalar ve Kâtip Çelebi’nin Düstûru’l Amel Adlı Eseri


BAL F.

ADAM Akademi Dergisi, ss.49-65, 2011 (Diğer Kurumların Hakemli Dergileri)

  • Basım Tarihi: 2011
  • Dergi Adı: ADAM Akademi Dergisi
  • Sayfa Sayıları: ss.49-65

Özet

Genel anlamda devletin ıslahı için hazırlanmış raporlar olarak tarif edilen layihalar, toprak sistemi, malî ve askerî alanlar, farklı sosyal grupların durumları gibi zengin içerikleriyle Osmanlı İktisat Tarihi alanında çalışan araştırmacılara önemli bilgiler sunmaktadırlar. Layihalar, önde gelen âlim ve devlet adamları tarafından hazırlanmaları nedeniyle dönemin ileri gelenlerinin siyasi, iktisadi ve sosyal sorunlara yaklaşımlarını ortaya koymaktadırlar. Layihaların problemlere sunduğu çözüm önerileri, temsil ettiği dönemin özelliklerini taşır. XVI.-XVIII. yüzyıllar arasında yazılan layihalar, sorunu genellikle Kanun-ı Kadîm’den ayrılmada görmektedir. XIX. yüzyılla birlikte dış dünyada meydana gelen gelişmelerin de etkisiyle Nizam-ı Cedid arayışları başlamıştır. Kâtip Çelebi’nin XVII. yüzyılda kaleme aldığı Düstûru’l-Amel li Islahi’l-Halel adlı eseri, layiha türünün güzel bir örneğini oluşturmaktadır. Bu layiha, klasik dönem Osmanlı iktisadi düşüncesini açıklayan eserler arasında kıymetli bir yere sahiptir.
In general, layiha is a report that prepared for the state reform. Due to fact that they were prepared by leading scholars and statesmen, and with it is rich content, Layiha provides to researchers who study in the field of Ottoman Economic History, prominent information about the land and financial system, military issues and the conditions of different social groups. Thanks to layiha we have an idea about the approaches of those leading officials and scholars who lived in these centuries towards the political, economic and social issues. It is therefore necessary to consider that Layihas’ solution recommendations represent main characteristics of the periods that Layihas composed. And the Layihas written between XVI.-XVIII centuries mostly diagnosed the causes of the problems as leaving the ancient law (Kanun-ı Kadîm). Since the XIX century, together with the effects of the external developments, Ottoman administrations have begun to the quest for “New Order” (Nizam-ı Cedid). Kâtip Çelebi’s Düstûru’l-Amel li Islahi’l-Halel, which was written in XVII. century is representing one of the best kinds of the layiha. This Layiha has a special place among the other works that explain the classic Ottoman economic thought.