Intermedıary Schools (Rüşdiye) as an Ottoman Educatıonal Instıtutatıon in Edırne and the Evaluatıon of the Changes in Tıme


Arslan Çinko M. , Eres Z.

Trakya Üniversitesi II. Uluslararası Osmanlı İzleri Sempozyumu, Edirne, Turkey, 17 - 18 December 2021

  • Publication Type: Conference Paper / Unpublished
  • City: Edirne
  • Country: Turkey

Abstract

Education was one of the important modernization movement in the Ottoman Empire in the 19th century. While a slow transformation had started in primary school and madrasahs, it was decided to open ıntermediary schools (rüşdiye) as a modern educational institution in 1838. Maarif-i Umumiye Regulation (Public Educational Regulation), which was published in 1869, was aimed to expand education throughout the country and ıt had been compulsory to open ıntermediary school in towns with 500 households. This law enabled the opening of many ıntermediary schools countrywide. Especially Edirne had been one of the place where education reforms were applied mostly just after Istanbul which was capital of the Ottoman Empire. Being transit point between the west and Istanbul and its proximity to the capital had been effective in this regard. While the number of ıntermediary schools was 6 within the Edirne province in 1864, this number increased to 18 in 1883. In the Edirne sanjak centre, there were four ıntermediary schools which were boys, girls and military students in the last quarter of the 19th century. The first intermediary school started education in 1858 after that transformation of a primary school in the northwest of Selimiye Mosque. Instead of this building, a two-storey masonry building was built in 1912. It was named Gazi Ilkokulu in 1928 and then ıt was demolished in 1965 because of opening the surroundings of Selimiye Mosque. Another intermediary school started education in a newly built two-storey building in 1882/83. In 1885, a new structure was added to ıntermediary school’s building, then ıt was converted to the ‘idadi school’ and ıt was named as ‘Mekteb-i İdadi Mülki’. In 1909, a new floor was added to the building and ıt was started to be used as a ‘Mekteb-i Sultani’. After that proclamation of Republic, this building was functionalized as a high school and now it is used by Atatürk Secondary School. Third ıntermediary school was provided training for girls in the city. Apart from these intermediary schools, a military intermediary school started education in a new constructed building. However, this building was demolished in 1968/69.

In this study, Ottoman’s modern intermediary schools in Edirne, which is an important provincial centre of the Balkans, were analysed. First of all, the architectural style of intermediary schools in the city as contemporary schools will be described and the changes that the buildings have undergone over time will be explained. This study is supported by fieldwork as well as Ottoman archive documents. In this study, ıt will be discussed in detail that the evaluation of ıntermediary schools in the city centre of Edirne which are no longer available. The other discussion is about the changes of intermediary school which has survived to the present day and used as Atatürk Secondary School that has undergone within the different levels of education programs since the 19th century. 

Osmanlı Devleti’nde 19.yüzyılda gerçekleşen çağdaşlaşma hareketlerinin önemli uygulama alanlarından birisi eğitim olmuştur. Geleneksel eğitimin sürdürüldüğü sıbyan mektepleri ve medreselerde yavaş bir dönüşüm başlarken, 1838 yılında modern bir eğitim kurumu olarak rüşdiyelerin açılmasına karar verilmiştir. 1869 yılında yayınlanan Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile eğitimin ülke geneline yaygınlaştırılması temel hedef olmuş, beş yüz haneli kasabalarda rüşdiye mekteplerinin açılması zorunlu hale getirilmiştir. Bu yasa, ülke genelinde çok sayıda rüşdiye mektebinin açılmasını sağlamıştır. Özellikle Edirne, eğitim alanındaki reformların başkent İstanbul’dan sonra en yoğun uygulandığı yerlerden birisi olmuştur. Batı ile İstanbul arasında bir geçiş noktası olması ve başkente yakınlığı bu konuda etkili olmalıdır. Nitekim 1864 yılında Edirne vilayeti sınırları içerisinde rüşdiye mektebi sayısı 6 iken, 1883 yılında bu sayı 18’e çıkmıştır. Edirne sancak merkezinde ise 19.yüzyılın son çeyreğindeki erkek, kız ve askeri rüşdiye mekteplerinin toplam sayısı dörttür. Sancak merkezindeki ilk rüşdiye mektebi, 1858 yılında Selimiye Camii’nin kuzeybatısında mevcut olan bir sıbyan mektebinin dönüştürülmesiyle eğitime başlamıştır. Bu yapının yerine, daha sonra kagir iki katlı bir yapı inşa edilmiştir. 1928 yılında Gazi İlkokulu adını alan yapı, 1965 yılında Selimiye Camii’nin etrafını açma çalışmaları sırasında yıkılmıştır. Kentteki bir diğer rüşdiye mektebi ise 1882/83 yıllarında inşa edilen iki katlı bir yapıda eğitime başlamıştır. 1885 yılında yapıya eklenen yeni bir bina ile rüşdiye mektebi, idadi mektebine dönüştürülmüş, ‘Mekteb-i İdadi Mülki’ adını almıştır. 1909 yılında ise yapıya eklenen bir kat ile yapı ‘Mekteb-i Sultani’ olarak kullanılmaya başlanmıştır. Cumhuriyetin ilanından sonra lise olarak işlevlendirilen bu yapı, günümüzde Atatürk Ortaokulu tarafından kullanılmakta ve yapıda eğitim işlevi sürdürülmektedir. Kentteki, üçüncü rüşdiye mektebinde ise kız öğrencilere eğitim verilmiştir. Sivil rüşdiye mekteplerinin dışında kentte askeri rüşdiye mektebi açılmış, 1890 yılında inşa edilen bir yapıda eğitime başlamıştır. Ancak bu yapı, 1968/69 yıllarında yıkılmıştır.

Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’nde modern bir eğitim kurumu olarak gelişen rüşdiyelerin Balkanlar’ın önemli bir vilayet merkezi olan Edirne’deki yansımaları incelenmiştir. Öncelikle kentteki rüşdiye mekteplerinin çağdaş okullar olarak mimari biçimlenişleri tanımlanacak, ardından zaman içinde yapıların geçirdiği değişimler açıklanacaktır. Osmanlı arşiv belgelerinin yanı sıra alan araştırmasıyla da desteklenen bu çalışmada, Edirne kent merkezinde bulunan ancak artık mevcut olmayan rüşdiyeler ile birlikte günümüze ulaşmış tek rüşdiye mektebi olan ve Atatürk Ortaokulu olarak kullanılan yapının, 19. yüzyıldan günümüze yüklendiği farklı düzeyde eğitim programları çerçevesinde geçirdiği değişimler ayrıntılı olarak ele alınacaktır.